Szkody górnicze to problem, który dotyczy wielu właścicieli nieruchomości zlokalizowanych na terenach objętych działalnością wydobywczą. Choć prawo przewiduje możliwość dochodzenia roszczeń z tytułu szkód górniczych, to nie każdy wie, że ich dochodzenie jest ograniczone w czasie. Z uwagi na to, że możliwe jest przedawnienie roszczeń warto poznać zasady i wyjątki, jakie rządzą tym procesem.
Czym jest instytucja przedawnienia roszczeń?
Przedawnienie roszczeń to instytucja prawna pozwalająca dłużnikowi uchylić się od zaspokojenia roszczenia po upływie ustawowego terminu. Oznacza to, że mimo istnienia szkody górniczej, właściciel nieruchomości może utracić prawo do skutecznego dochodzenia odszkodowania, jeśli nie podejmie odpowiednich kroków we właściwym czasie.
Dłużnik – w tym przypadku przedsiębiorstwo górnicze – musi jednak podnieść zarzut o przedawnienie roszczeń, aby został on uwzględniony przez sąd. Sam fakt upływu terminu nie powoduje automatycznego umorzenia zobowiązania. Zatem roszczenia z tytułu szkód górniczych wciąż istnieją, ale mogą nie być skutecznie dochodzone.
Szkody górnicze a początek biegu terminu przedawnienia
Kluczowe znaczenie w kontekście przedawnienia roszczeń ma moment, od którego należy liczyć czas na dochodzenie roszczenia. W przypadku szkód górniczych jest to dzień, w którym poszkodowany dowiedział się o powstałej szkodzie. Ustawodawca nie wskazuje jednoznacznie, że musi to być wiedza formalna – wystarczy obiektywna możliwość rozpoznania szkody górniczej.
Jeśli poszkodowany np. przebywał za granicą i nie miał świadomości uszkodzeń budynku, bieg przedawnienia może nie zostać rozpoczęty aż do momentu, gdy realnie dowie się o istnieniu szkody górniczej. Zgodnie z art. 6 Kodeksu cywilnego to na poszkodowanym ciąży obowiązek wykazania daty, od której wiedział o szkodzie
Ciągły charakter szkody górniczej a przedawnienie roszczeń
W przypadku szkody górniczej, która powstaje wskutek działalności ciągłej (np. regularne osiadanie gruntu), przedawnienie roszczeń rozpoczyna bieg dopiero po zakończeniu tego działania. Tak orzekł Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 08.05.2014 r. (V CSK 370/13), wskazując, że w przypadku szkody będącej skutkiem czynu o charakterze ciągłym, termin przedawnienia liczony jest od daty ustania tego czynu. Dla osób poszkodowanych oznacza to wydłużenie czasu na dochodzenie roszczeń, ale też konieczność właściwej oceny charakteru szkody górniczej.
Obowiązujące terminy a przedawnienie roszczeń za szkody górnicze
Dla roszczeń o odszkodowanie za szkody górnicze powstałe przed 1 stycznia 2012 r. obowiązywał trzyletni termin przedawnienia. Obecnie – zgodnie z art. 149 ustawy z dnia 09.06.2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze – dla wszystkich roszczeń z tytułu szkód górniczych obowiązuje jednolity termin 5 lat, liczony od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie.
Co ważne, długość tego okresu jest identyczna niezależnie od tego, czy roszczenia dochodzi osoba fizyczna, osoba prawna, konsument czy przedsiębiorca. Przepisy nie przewidują żadnych wyjątków ani modyfikacji tego terminu, co oznacza, że każda osoba dotknięta szkodami górniczymi musi zachować szczególną czujność w kontekście upływu czasu.
Przedawnienie roszczeń – jak skutecznie przerwać bieg terminu?
Najpewniejszym sposobem przerwania biegu o przedawnienie roszczeń o odszkodowanie za szkody górnicze jest wniesienie pozwu do sądu. Taka czynność musi zostać podjęta przez osobę legitymowaną czynnie (poszkodowanego), przeciwko osobie legitymowanej biernie (przedsiębiorstwu górniczemu). Przerwanie biegu dotyczy tylko tej części roszczenia, która została ujęta w pozwie – pozostałe mogą ulec przedawnieniu, jeśli nie zostaną objęte rozszerzonym powództwem.
Drugim skutecznym sposobem jest uznanie roszczenia przez dłużnika – np. w formie pisemnego oświadczenia przedsiębiorstwa górniczego. Wystarczy jednoznaczna deklaracja, z której wynika, że dłużnik uznaje istnienie szkody górniczej i obowiązek jej naprawienia. Takie uznanie również powoduje przerwanie biegu terminu przedawnienia roszczeń.
Działania nieskuteczne – czego unikać?
Wielu poszkodowanych błędnie zakłada, że samo wezwanie do zapłaty przerywa bieg przedawnienia roszczeń. Tymczasem zgodnie z obowiązującym prawem, wezwania kierowane do przedsiębiorstwa górniczego nie wpływają ani na rozpoczęcie, ani na przerwanie biegu przedawnienia.
Do czerwca 2022 roku popularną praktyką było składanie wniosków o zawezwanie do próby ugodowej. Po nowelizacji ustawy tego typu działania jedynie zawieszają, a nie przerywają biegu przedawnienia. To oznacza, że po zakończeniu postępowania pojednawczego termin przedawnienia biegnie dalej. Analogiczne zasady obowiązują w przypadku skierowania stron przez sąd do mediacji.
Szkody górnicze a orzecznictwo – jak sądy podchodzą do przedawnienia?
W sprawach dotyczących szkód górniczych orzecznictwo sądów potwierdza konieczność ścisłego przestrzegania terminów przedawnienia roszczeń. Przykładowo:
-
Wyrok SA w Katowicach z 4.08.2010 r., V ACa 221/10: zgłoszenie szkody górniczej nie przerywa biegu przedawnienia, ponieważ nie jest czynnością podejmowaną w celu bezpośredniego dochodzenia roszczenia w rozumieniu art. 123 § 1 pkt 1 k.c.
-
Wyrok SN z 6.10.2017 r., V CSK 36/17: nie jest konieczne posiadanie całkowicie pewnej wiedzy o szkodzie grórniczej – wystarczy, że poszkodowany dysponuje informacjami pozwalającymi na obiektywną ocenę odpowiedzialności sprawcy.
-
Wyrok SA w Katowicach z 26.06.2014 r., I ACa 272/14: przepisy dotyczące przedawnienia czynów niedozwolonych (np. szkody górnicze) są przepisami szczególnymi i mają pierwszeństwo przed ogólnymi zasadami.
Przedawnienie roszczeń a szkody górnicze | Podsumowanie
Jeśli podejrzewasz, że Twoja nieruchomość została uszkodzona wskutek działalności górniczej, nie czekaj. Szkody górnicze mogą prowadzić do znacznych strat finansowych, a ich dochodzenie jest ograniczone czasowo. Znajomość przepisów o przedawnieniu pozwoli uniknąć sytuacji, w której roszczenie stanie się bezskuteczne.
Warto też korzystać z pomocy prawników specjalizujących się w dochodzeniu odszkodowań za szkody górnicze. Ich doświadczenie pozwoli nie tylko prawidłowo ocenić sytuację, ale również zadbać o skuteczne przerwanie biegu przedawnienia roszczeń i reprezentację w sądzie. Odwlekanie działań może kosztować utratę możliwości odzyskania należnych środków.