Odszkodowanie za szkodę w transporcie międzynarodowym

Uszkodzenie, częściowa utrata lub całkowite zaginięcie towaru w transporcie międzynarodowym może prowadzić do istotnych strat finansowych po stronie nadawcy, odbiorcy lub właściciela ładunku. Zasady odpowiedzialności przewoźnika oraz dochodzenia odszkodowania w międzynarodowym przewozie drogowym reguluje przede wszystkim Konwencja o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów (CMR)  , stanowiąca podstawowy akt prawny dla transgranicznego transportu towarów.

Kiedy stosuje się Konwencję CMR?

W myśl art. 1 Konwencji CMR znajduje ona zastosowanie do każdej umowy o zarobkowy przewóz drogowy towarów pojazdami, jeżeli miejsce przyjęcia przesyłki do przewozu oraz miejsce przewidziane dla jej dostawy znajdują się w dwóch różnych państwach, z których przynajmniej jedno jest stroną Konwencji.

Za jakie szkody odpowiada przewoźnik?

Zgodnie z art. 17 ust. 1 Konwencji CMR przewoźnik odpowiada za:

•   częściowe lub całkowite zaginięcie towaru,
•   uszkodzenie towaru,
•   opóźnienie dostawy.

Odpowiedzialność obejmuje okres od przyjęcia towaru do przewozu aż do jego wydania odbiorcy. Wystąpienie szkody w tym czasie tworzy domniemanie odpowiedzialności przewoźnika, który chcąc się od niej uwolnić, musi wykazać istnienie okoliczności wyłączających jego odpowiedzialność.

Kiedy przewoźnik może uwolnić się od odpowiedzialności?

Konwencja CMR przewiduje zamknięty katalog przesłanek egzoneracyjnych. Zgodnie z jej art. 17 ust. 2 przewoźnik nie ponosi odpowiedzialności, jeżeli szkoda została spowodowana:

•   winą osoby uprawnionej,
•   poleceniem osoby uprawnionej niewynikającym z winy przewoźnika,
•   wadą własną towaru,
•   okolicznościami, których przewoźnik nie mógł uniknąć i których następstwom nie mógł zapobiec.

Niezależnie od ogólnych przesłanek zwolnienia z odpowiedzialności przewidzianych w art. 17 ust. 2 CMR, Konwencja przewiduje katalog tzw. szczególnych niebezpieczeństw przewozu. Jeżeli przewoźnik wykaże, że zaginięcie lub uszkodzenie towaru mogło wynikać z jednego z tych ryzyk, może zostać zwolniony z odpowiedzialności w całości lub w odpowiednim zakresie.

Jak ustalana jest wysokość odszkodowania?

Wysokość odszkodowania za utratę towaru określana jest zgodnie z art. 23 Konwencji CMR według wartości przesyłki w miejscu i czasie przyjęcia jej do przewozu.

Przy ustalaniu wartości uwzględnia się:

•   cenę giełdową towaru,
•   cenę rynkową,
•   zwykłą wartość towarów tego samego rodzaju i jakości.

Oprócz wartości utraconego towaru przewoźnik jest zobowiązany zwrócić przewoźne, cło oraz inne koszty związane z przewozem, proporcjonalnie do zakresu szkody.

Limit odpowiedzialności przewoźnika – 8,33 SDR za kilogram

Jedną z najistotniejszych zasad Konwencji CMR jest ograniczenie odpowiedzialności przewoźnika.

Zgodnie z art. 23 ust. 3 CMR odszkodowanie za utracony lub uszkodzony towar nie może przekraczać równowartości 8,33 SDR za każdy kilogram brakującej wagi brutto.

W praktyce oznacza to, że rzeczywista wartość szkody może znacząco przewyższać wysokość należnego odszkodowania. Dotyczy to zwłaszcza transportu elektroniki, farmaceutyków czy innych towarów o wysokiej wartości jednostkowej.

Przewoźnik traci możliwość powoływania się na ustawowe ograniczenia odpowiedzialności, jeżeli szkoda została spowodowana jego winą umyślną lub zachowaniem zrównanym z winą umyślną zgodnie z prawem właściwego sądu.

Deklaracja wartości przesyłki i szczególny interes w dostawie

Konwencja CMR przewiduje mechanizmy pozwalające zwiększyć zakres odpowiedzialności przewoźnika.

Na podstawie art. 24 CMR nadawca może zadeklarować wartość przesyłki w liście przewozowym. W takim przypadku deklarowana wartość zastępuje ustawowy limit odpowiedzialności.

Z kolei art. 26 CMR umożliwia wskazanie szczególnego interesu w dostawie. Dzięki temu możliwe jest dochodzenie dodatkowego odszkodowania za określone straty gospodarcze wynikające z utraty, uszkodzenia lub opóźnienia dostawy.

Rozwiązania te są szczególnie istotne przy przewozie towarów o wysokiej wartości lub mających kluczowe znaczenie dla ciągłości procesów produkcyjnych.

Jak zgłosić szkodę?

Konwencja CMR przewiduje określone terminy zgłaszania zastrzeżeń.

Jeżeli uszkodzenie towaru jest widoczne, zastrzeżenia powinny zostać zgłoszone przy odbiorze przesyłki.

W przypadku szkód niewidocznych odbiorca powinien zgłosić je najpóźniej w terminie 7 dni od dostawy, nie licząc niedziel i dni świątecznych.

Roszczenia związane z opóźnieniem dostawy wymagają zgłoszenia pisemnego zastrzeżenia w terminie 21 dni od dnia postawienia towaru do dyspozycji odbiorcy.

Z punktu widzenia przedsiębiorcy kluczowe znaczenie ma prawidłowe zabezpieczenie materiału dowodowego, w szczególności dokumentacji fotograficznej, listu przewozowego CMR oraz dokumentów potwierdzających wartość szkody.

Przedawnienie roszczeń

Roszczenia wynikające z przewozów podlegających Konwencji CMR przedawniają się co do zasady z upływem jednego roku.

Wyjątkiem są przypadki winy umyślnej lub zachowania uznawanego za równoważne winie umyślnej. Wówczas termin przedawnienia wynosi trzy lata.

Prawidłowe ustalenie początku biegu terminu przedawnienia wymaga każdorazowo analizy okoliczności konkretnej sprawy, ponieważ Konwencja przewiduje odmienne zasady dla utraty towaru, uszkodzenia przesyłki i opóźnienia dostawy.

Podsumowanie

Konwencja CMR w sposób kompleksowy reguluje odpowiedzialność przewoźnika za szkody powstałe w międzynarodowym przewozie drogowym. Choć przewoźnik odpowiada za utratę, uszkodzenie oraz opóźnienie dostawy towaru, jego odpowiedzialność podlega licznym ograniczeniom, w tym limitowi 8,33 SDR za kilogram brakującej wagi brutto.

Dla przedsiębiorców kluczowe znaczenie ma szybkie zabezpieczenie dowodów, dochowanie terminów reklamacyjnych oraz ocena, czy w konkretnej sprawie istnieją podstawy do wyłączenia ustawowych limitów odpowiedzialności przewoźnika.

Autor artykułu: Pełnomocnik,Radca prawny Aldona Kaczyńska- Wojtyczka

Pytania, jakie najczęściej zadają nasi Klienci: