Rolnicy gospodarujący na terenach górniczych i pogórniczych coraz częściej zgłaszają problemy dotyczące pól, stawów, zbiorników wodnych czy budynków gospodarczych. Szkody górnicze w gospodarstwie rolnym nie ograniczają się wyłącznie do pęknięć ścian. Mogą obejmować także podtopienia, zanik wody w oczkach wodnych i stawach, deformacje gruntu czy spadek plonów.
Jeżeli prowadzisz gospodarstwo na terenie objętym działalnością górniczą, warto wiedzieć, jakie zmiany mogą wskazywać na szkodę górniczą w gospodarstwie rolnym. Istotne jest również ustalenie, czy powstała szkoda pozostaje w związku z ruchem zakładu górniczego.
Czym są szkody górnicze w gospodarstwie rolnym?
Szkody górnicze to uszczerbek w majątku, który powstaje w wyniku ruchu zakładu górniczego, czyli codziennej działalności kopalni prowadzącej wydobycie. W przypadku gospodarstwa rolnego szkody mogą dotyczyć przede wszystkim gruntów uprawnych, stawów i innych zbiorników wodnych, a także budynków gospodarczych i mieszkalnych.
Podstawą prawną dochodzenia roszczeń jest ustawa z 9 czerwca 2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze. Odpowiedzialność przedsiębiorcy górniczego opiera się na zasadzie ryzyka. Oznacza to, że rolnik nie musi udowadniać winy kopalni. Konieczne jest natomiast wykazanie związku przyczynowego między eksploatacją górniczą a powstałą szkodą.
Szkody górnicze na polach uprawnych – jak zmienia się grunt?
Ruch górotworu może powodować osiadanie i deformacje terenu. Takie zmiany mogą bezpośrednio wpływać na jakość gleby oraz wysokość uzyskiwanych plonów. Jeżeli zauważasz na swoim polu zmiany, których wcześniej nie było, warto zwrócić uwagę między innymi na pęknięcia i osuwiska gruntu, szczególnie w miejscach, które wcześniej były stabilne.
Szkody górnicze na gruntach rolnych mogą również prowadzić do powstawania niecek obniżeniowych lub zapadlisk. Takie deformacje mogą utrudniać prowadzenie prac polowych, a w niektórych przypadkach nawet uniemożliwić dalszą uprawę określonej części działki.
Problemem może być także pogorszenie struktury gleby i utrata warstwy próchniczej. W określonych przypadkach może dojść również do zanieczyszczenia gleby pyłami lub metalami ciężkimi. Kolejnym skutkiem może być osłabiona wegetacja roślin. Możesz wtedy zauważyć między innymi żółknięcie liści, gorszy wzrost roślin i niższe plony.
Jeżeli pole, które dotąd dawało dobre zbiory, nagle traci wydajność, a na jego powierzchni pojawiają się zapadliska lub pęknięcia, warto zlecić niezależne badanie geologiczne działki. Takie badanie może pomóc ustalić, czy przyczyną zmian jest działalność górnicza.
Szkody górnicze w stawach i zbiornikach wodnych
Eksploatacja górnicza może zmieniać stosunki wodne w gruncie, co może bezpośrednio wpływać na stawy, oczka wodne i inne zbiorniki znajdujące się na terenie gospodarstwa rolnego.
Zmiany te mogą prowadzić do powstawania zalewisk. Woda może gromadzić się w nieckach powstałych wskutek osiadania terenu. W konsekwencji może dochodzić do zalewania pól i podtapiania gruntów, które wcześniej pozostawały suche.
Może wystąpić również zjawisko określane jako lej depresyjny. Gwałtowne obniżenie poziomu wód gruntowych może prowadzić do wysychania studni, oczek wodnych oraz stawów hodowlanych.
Dla gospodarstwa rolnego takie zmiany mogą oznaczać realne straty. Uszkodzeniu mogą ulec systemy melioracyjne. Może również zabraknąć wody potrzebnej do nawadniania upraw albo hodowli ryb. W skrajnych przypadkach może dojść do całkowitej utraty zbiornika.
Jeżeli podtopienia powtarzają się albo woda w stawie systematycznie zanika, warto dokładnie zbadać przyczynę takich zmian. Ich powtarzalność może wskazywać, że nie są one jedynie jednorazowym skutkiem warunków pogodowych.
Szkody górnicze w budynkach gospodarstwa rolnego
Budynki znajdujące się na terenie gospodarstwa rolnego, takie jak stodoły, obory, garaże, silosy czy ogrodzenia, również mogą zostać dotknięte skutkami działalności górniczej. Szkody górnicze w budynkach gospodarczych mogą przyjmować różne formy.
Do najczęstszych uszkodzeń należą pęknięcia fundamentów i ścian, naruszenie instalacji wodno-kanalizacyjnych oraz uszkodzenia konstrukcji dachowych. Problemem może być także odchylenie budynku od pionu. W takiej sytuacji może być konieczne przeprowadzenie kosztownej rektyfikacji.
Na stan budynków gospodarczych mogą wpływać również zmiany stosunków wodnych. Zalewanie piwnic czy podmywanie fundamentów obiektów gospodarczych również może stanowić szkodę związaną z działalnością górniczą.
Kto odpowiada za szkody górnicze w gospodarstwie rolnym?
Za szkodę odpowiada przedsiębiorca prowadzący ruch zakładu górniczego, którego działalność doprowadziła do jej powstania. Jeżeli nie można wskazać takiego podmiotu, odpowiedzialność przechodzi na przedsiębiorcę uprawnionego do prowadzenia działalności górniczej w dniu ujawnienia szkody.
Jeżeli nie ma również takiego podmiotu ani jego następcy prawnego, obowiązek naprawienia szkody spada na Skarb Państwa.
W przypadku roszczeń dotyczących szkód górniczych w gospodarstwie rolnym istotne jest więc ustalenie, jaki podmiot odpowiada za ruch zakładu górniczego i za powstałe w jego następstwie szkody.
Jak może zostać naprawiona szkoda górnicza?
Rolnik, zgodnie z przepisami obowiązującymi od 2012 roku, sam decyduje, w jaki sposób chce, aby szkoda została naprawiona. Możliwe jest przywrócenie stanu poprzedniego. W przypadku gospodarstwa rolnego może to oznaczać na przykład niwelację terenu albo odbudowę stawu.
Drugim rozwiązaniem jest wypłata odszkodowania pieniężnego. To, która forma naprawienia szkody będzie właściwa w konkretnej sprawie, zależy od charakteru powstałego uszczerbku.
Jak zgłosić szkody górnicze w gospodarstwie rolnym?
Jeżeli zauważysz szkody górnicze w gospodarstwie rolnym, warto rozpocząć działania możliwie szybko. Pierwszym krokiem jest pisemne zgłoszenie szkody przedsiębiorcy górniczemu odpowiedzialnemu za dany teren.
Następnie warto odpowiednio udokumentować powstałe uszkodzenia i zmiany. Pomocne mogą być zdjęcia, dokładny opis szkody oraz daty poszczególnych zdarzeń. W zależności od rodzaju problemu znaczenie może mieć również niezależna ekspertyza geologiczna lub hydrogeologiczna.
Po zgłoszeniu szkody może rozpocząć się etap ugodowy z kopalnią. Może on zakończyć się propozycją odszkodowania. Warto jednak pamiętać, że pierwsze przedstawione kwoty mogą być zaniżone w stosunku do rozmiaru rzeczywistej szkody.
Jeżeli nie uda się osiągnąć porozumienia, sprawa może trafić na drogę sądową. W takim postępowaniu istotną rolę może odgrywać opinia biegłego, który ocenia między innymi charakter szkody oraz jej związek z działalnością górniczą.
Dlaczego dokumentacja szkody górniczej jest ważna?
W przypadku szkód górniczych w gospodarstwie rolnym samo zauważenie problemu nie zawsze wystarcza. Konieczne może być wykazanie, że konkretne podtopienie pola, pęknięcie obory, zanik wody w stawie czy zmniejszenie wydajności gruntu pozostaje w związku z ruchem zakładu górniczego.
Dlatego warto dokumentować zmiany pojawiające się na terenie gospodarstwa. Zdjęcia, opisy, daty wystąpienia problemu oraz odpowiednie ekspertyzy mogą mieć znaczenie przy ustalaniu przyczyny szkody.
Szczególne znaczenie może mieć niezależna ekspertyza techniczna, geologiczna lub hydrogeologiczna. Jest to istotne zwłaszcza wtedy, gdy skutki działalności górniczej ujawniają się stopniowo albo po dłuższym czasie.
Komentarz eksperta – szkody górnicze a gospodarstwo rolne
Jak podkreślają prawnicy specjalizujący się w tej dziedzinie, jednym z największych wyzwań dla rolników jest wykazanie związku przyczynowego między eksploatacją górniczą a powstałą szkodą.
Może to być szczególnie istotne w przypadku skutków, które ujawniają się po latach. Przykładem może być stopniowy zanik wody w stawie albo pogarszanie się jakości gleby. W takich sytuacjach niezależna ekspertyza techniczna może mieć istotne znaczenie dla oceny przyczyny powstania szkody.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. W konkretnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem lub rzeczoznawcą specjalizującym się w szkodach górniczych.
Autor artykułu: Izabela Kulawik Adwokat
Najczęstsze pytania:
Czy rolnik musi udowodnić winę kopalni?
Nie. Odpowiedzialność opiera się na zasadzie ryzyka. Rolnik nie musi więc dowodzić winy przedsiębiorcy górniczego. Konieczne jest natomiast wykazanie związku między powstałą szkodą a ruchem zakładu górniczego.
Czy wysychający staw może być szkodą górniczą?
Tak. Obniżenie poziomu wód gruntowych, które prowadzi do zaniku wody w stawach i studniach, może stanowić szkodę górniczą, jeżeli można wykazać jej związek z prowadzoną eksploatacją.
Czy podtopienie pola może być szkodą górniczą?
Tak, podtopienie może być związane ze zmianą stosunków wodnych spowodowaną działalnością górniczą. W konkretnej sprawie istotne jest jednak ustalenie przyczyny podtopienia i wykazanie związku między powstałą szkodą a ruchem zakładu górniczego.