Regres w transporcie – jak zabezpieczyć się przed stratami?

W działalności transportowej ryzyko powstania szkody jest nieuniknione, a jego skutki często obciążają przewoźnika, który formalnie odpowiada wobec klienta. Nie zawsze jednak jest on faktycznym sprawcą zdarzenia. W takich sytuacjach istotną rolę odgrywa regres w transporcie, pozwalający odzyskać wypłacone środki od podmiotu rzeczywiście odpowiedzialnego za szkodę.

Na czym polega regres transportowy

Regres transportowy to uprawnienie przewoźnika do dochodzenia zwrotu odszkodowania od innych uczestników przewozu. Powstaje ono w momencie naprawienia szkody, czyli najczęściej po wypłacie odszkodowania. W praktyce oznacza to możliwość przeniesienia ciężaru finansowego na podwykonawcę lub innego przewoźnika, który doprowadził do uszkodzenia, utraty lub opóźnienia dostawy towaru.

Regres w transporcie międzynarodowym – zasady CMR

W przewozach międzynarodowych zasady odpowiedzialności oraz rozliczeń między przewoźnikami reguluje Konwencja CMR, w szczególności art. 37–39. Zgodnie z tymi przepisami przewoźnik, który wypłacił odszkodowanie, może dochodzić jego zwrotu wraz z odsetkami i kosztami.

Mechanizm rozliczeń opiera się na kilku zasadach. W pierwszej kolejności ciężar odszkodowania ponosi przewoźnik, który spowodował szkodę. Jeżeli odpowiedzialność ponosi więcej niż jeden podmiot, odszkodowanie dzielone jest proporcjonalnie do ich części odpowiedzialności. W sytuacji, gdy ustalenie sprawcy nie jest możliwe, przyjmuje się podział według udziału w wynagrodzeniu za przewóz. Analogiczne zasady odpowiedzialności znają zastosowanie w przypadku braku możliwości ustalenia przewoźnika odpowiedzialnego za powstanie szkody.

Regulacja dotycząca  niewypłacalności

Istotnym elementem jest także regulacja dotycząca niewypłacalności jednego z przewoźników. W takim przypadku jego część odszkodowania rozkłada się na pozostałych uczestników przewozu proporcjonalnie do ich wynagrodzenia, co w praktyce powoduje wzrost ryzyka finansowego.

Dodatkowo przepisy przewidują, że jeżeli odszkodowanie zostało ustalone prawomocnym wyrokiem, inny przewoźnik nie może podważać jego zasadności, o ile był należycie powiadomiony o procesie i miał możliwość uczestniczenia w nim w charakterze interwenienta. Rozwiązanie to znacząco upraszcza dochodzenie roszczeń regresowych.

Przepisy Konwencji CMR dopuszczają możliwość odmiennego uregulowania zasad odpowiedzialności między przewoźnikami. Oznacza to, że właściwie przygotowana umowa może realnie zwiększyć poziom ochrony przedsiębiorcy.

Regres w transporcie – terminy przedawnienia

Roszczenia regresowe w transporcie międzynarodowym przedawniają się co do zasady po upływie 1 roku, a przy rażącym niedbalstwie – po 3 latach. W regresie kluczowy jest jednak moment początkowy – termin biegnie bowiem bądź od dnia orzeczenia sądowego, ustalającego ostatecznie wysokość należnego odszkodowania, bądź, w przypadku braku takiego orzeczenia, od dnia faktycznej jego zapłaty.

W przewozach krajowych zastosowanie znajdują przepisy Prawa przewozowego oraz Kodeksu cywilnego. Szczególne znaczenie ma tutaj krótki termin przedawnienia roszczeń.

Zgodnie z obowiązującymi regulacjami roszczenia regresowe w transporcie przedawniają się po 6 miesiącach od dnia naprawienia szkody albo od momentu wytoczenia powództwa przeciwko przewoźnikowi. Tak krótki okres wymaga sprawnego działania i odpowiedniej organizacji procesów w firmie transportowej.

Jak ograniczyć ryzyko strat

Wykorzystanie regresu w transporcie zależy przede wszystkim od działań podjętych jeszcze przed powstaniem szkody. Kluczowe znaczenie ma właściwe ukształtowanie relacji z kontrahentami, znajdujące wyraz w postanowieniach umownych oraz odpowiednio przygotowana dokumentacja.

Podstawą są dobrze skonstruowane umowy, które precyzyjnie określają zakres odpowiedzialności oraz zawierają klauzule umożliwiające dochodzenie roszczeń regresowych, w tym modyfikację zasad przewidzianych przepisami prawa. Równie istotna jest weryfikacja podwykonawców, obejmująca ich doświadczenie, zakres ubezpieczenia oraz wiarygodność finansową.

W praktyce o powodzeniu roszczenia często decyduje dokumentacja. Prawidłowo sporządzony list przewozowy, protokół szkody czy dokumentacja fotograficzna stanowią podstawę wykazania odpowiedzialności konkretnego podmiotu.

Nie bez znaczenia pozostaje także czas reakcji. Opóźnienia w podejmowaniu działań mogą prowadzić do przedawnienia roszczeń, co w przypadku transportu krajowego następuje stosunkowo szybko.

Podsumowanie | Regres w transporcie – jak zabezpieczyć się przed stratami?

Regres w transporcie stanowi mechanizm ograniczania strat finansowych, jednak jego efektywność zależy od starannego przygotowania. Znajomość przepisów, właściwe zapisy umowne oraz szybka reakcja na powstanie szkody mają kluczowe znaczenie dla możliwości odzyskania wypłaconych środków.

W realiach branży transportowej to właśnie działania decydują o tym, czy regres będzie jedynie teoretycznym uprawnieniem, czy realnym narzędziem ochrony interesów przedsiębiorcy.

Autor artykułu: Radca Prawny Karina Lempart

Najczęstsze pytania