Działalność górnicza prowadzona pod powierzchnią ziemi wiąże się z nieuniknionymi konsekwencjami dla środowiska i budynków znajdujących się na powierzchni. W rejonach objętych wpływami eksploatacji górniczej skutki te są często widoczne gołym okiem. Możesz dostrzec pęknięte ściany, przechylone budynki, uszkodzone instalacje, zapadający się grunt czy zalane piwnice. To tylko niektóre przykłady szkód górniczych, które realnie dotykają mieszkańców terenów górniczych. Nic dziwnego, że właściciele nieruchomości zastanawiają się, czy odpowiedzialność kopalni za szkody górnicze obejmuje także obowiązek zabezpieczenia ich domów przed takimi skutkami. Odpowiedź na to pytanie nie jest jednoznaczna. Wynika jednak wprost z przepisów prawa oraz praktyki orzeczniczej.
Odpowiedzialność kopalni za szkody górnicze w prewencji szkód
Zgodnie z obowiązującą ustawą z dnia 9 czerwca 2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze, przedsiębiorca prowadzący działalność wydobywczą ma obowiązek zapobiegania szkodom, które mogą powstać w wyniku eksploatacji kopalin. Prawo wskazuje, że kopalnia powinna prowadzić wydobycie w sposób jak najmniej ingerujący w środowisko oraz możliwie ograniczający powstawanie szkód. Odpowiedzialność kopalni za szkody górnicze nie sprowadza się więc jedynie do naprawiania szkód już powstałych. Przede wszystkim oznacza konieczność podejmowania działań zapobiegawczych.
Już na etapie planowania eksploatacji kopalnia ma obowiązek sporządzenia planu ruchu zakładu górniczego. Dokument ten zawiera między innymi opis działań prewencyjnych, które ograniczają ryzyko powstania szkód. Plan ten musi zostać zatwierdzony przez właściwy organ nadzoru górniczego. Powinien on zawierać konkretne rozwiązania techniczne, które zmniejszą prawdopodobieństwo wystąpienia szkód na powierzchni terenu. Dotyczy to w szczególności budynków mieszkalnych, infrastruktury drogowej czy obiektów użyteczności publicznej.
Kto ponosi koszty zabezpieczeń a odpowiedzialność kopalni za szkody górnicze
Jeśli budujesz dom na terenie objętym wpływami eksploatacji górniczej, odpowiedzialność kopalni za szkody górnicze obejmuje także finansowanie zabezpieczeń Twojego budynku. Prawo jednoznacznie stanowi, że koszty zabezpieczenia budynków na etapie ich budowy ponosi przedsiębiorca górniczy. Zabezpieczenia te mogą polegać na wzmocnieniu fundamentów, zastosowaniu dylatacji, konstrukcji ramowych czy wzmacnianiu elementów nośnych budynku. Wszystkie działania projektuje się z uwzględnieniem przewidywanych deformacji terenu. W tym celu stosuje się teorię Knothego-Budryka, która jest w Polsce powszechnie przyjętą metodą prognozowania wpływów eksploatacji górniczej.
Starsze budynki a odpowiedzialność kopalni za szkody górnicze
Inaczej wygląda sytuacja, gdy budynek został wzniesiony przed ustanowieniem terenu górniczego. W takim przypadku nie możesz oczekiwać, że kopalnia automatycznie zabezpieczy Twój dom. Przepisy nie nakładają bowiem obowiązku wprowadzania zabezpieczeń wstecznych. Nie oznacza to jednak, że odpowiedzialność kopalni za szkody górnicze zanika. Jeśli w wyniku działalności górniczej dojdzie do uszkodzenia Twojego budynku, kopalnia nadal ponosi odpowiedzialność. Wynika ona z zasady ryzyka określonej w art. 144 ust. 1 Prawa geologicznego i górniczego oraz art. 435 § 1 Kodeksu cywilnego.
W praktyce właściciel starszego budynku nie ma możliwości domagania się od kopalni wcześniejszego zabezpieczenia nieruchomości. Ma jednak prawo do żądania naprawienia szkody, jeśli ta już wystąpi. Naprawa może przybrać formę restytucji naturalnej, czyli przywrócenia stanu sprzed szkody, albo wypłaty odszkodowania pieniężnego. Wybór formy naprawienia szkody należy do poszkodowanego właściciela budynku.
Dowód związku przyczynowego a odpowiedzialność kopalni za szkody górnicze
Wbrew obiegowym opiniom kopalnia nie ponosi automatycznej odpowiedzialności za wszelkie uszkodzenia budynków w rejonie wpływów eksploatacji górniczej. Aby móc dochodzić odszkodowania, musisz wykazać związek przyczynowy między ruchem zakładu górniczego a powstałą szkodą. Analizy orzecznictwa prowadzone przez Instytut Wymiaru Sprawiedliwości pokazują, że najczęstszym zarzutem, na który powołują się kopalnie w sądach, jest właśnie brak tego związku.
Kopalnie próbują także podnosić inne zarzuty, aby uwolnić się od odpowiedzialności. Często wskazują na przedawnienie roszczenia, jeśli szkoda wystąpiła kilka lat wcześniej. Zdarza się również, że twierdzą, iż właściciel przyczynił się do powstania szkody, na przykład przez brak bieżących napraw lub zły stan techniczny budynku. Innym argumentem jest przedwczesność roszczenia. Kopalnia może podnosić, że skoro eksploatacja jeszcze trwa, to mogą pojawić się nowe szkody, a więc roszczenie jest przedwczesne. Warto wiedzieć, że zgodnie z orzecznictwem sądy zazwyczaj stoją po stronie poszkodowanych. Uznają, że jeśli szkoda powstała na terenie wpływów eksploatacji, domniemuje się istnienie związku przyczynowego. W takiej sytuacji to kopalnia musi udowodnić brak związku między eksploatacją a szkodą.
Czy można żądać od kopalni zabezpieczenia starszych budynków?
Choć ustawa Prawo geologiczne i górnicze nie przewiduje wprost prawa do domagania się od kopalni zabezpieczenia już istniejących budynków, to jednak w praktyce odpowiedzialność kopalni za szkody górnicze obejmuje także uwzględnianie interesów właścicieli starszych nieruchomości. Na etapie projektowania eksploatacji kopalnia powinna rozważyć, czy planowane wydobycie nie spowoduje poważnych szkód w istniejącej zabudowie. Jeśli zagrożenie jest realne i udokumentowane, przedsiębiorca może być zobowiązany do zmiany technologii wydobycia, ograniczenia obszaru eksploatacji lub zastosowania dodatkowych zabezpieczeń konstrukcyjnych. Takie zabezpieczenia są finansowane przez kopalnię.
Niektóre kopalnie, kierując się względami społecznymi lub chcąc uniknąć sporów prawnych, z własnej inicjatywy podejmują działania zapobiegawcze. Mogą one polegać na monitorowaniu stanu budynków, instalowaniu czujników osiadania gruntu czy wypłacaniu zaliczek na poczet ewentualnych przyszłych szkód. Niestety, takie działania nie są standardem i najczęściej wymagają zaangażowania mieszkańców oraz profesjonalnej pomocy prawnej.
Podsumowanie: odpowiedzialność kopalni za szkody górnicze w świetle prawa
Odpowiedzialność kopalni za szkody górnicze nie ogranicza się do wypłaty odszkodowania. Przepisy jasno wskazują, że przedsiębiorca górniczy ma przede wszystkim obowiązek zapobiegania powstawaniu szkód. Dotyczy to w szczególności nowych budynków wznoszonych na terenach górniczych. Koszt zabezpieczeń tych budynków stanowi realny element działalności kopalni. W przypadku starszych budynków kopalnia nie ma obowiązku ich wcześniejszego zabezpieczania. Jednak odpowiedzialność kopalni za szkody górnicze obejmuje wszelkie skutki jej działalności, niezależnie od tego, czy eksploatacja odbywała się zgodnie z koncesją.
Jeżeli Twoja nieruchomość ucierpiała w wyniku działalności kopalni, masz prawo domagać się naprawienia szkody lub wypłaty odszkodowania. Nie musisz przy tym działać samodzielnie. Możesz skorzystać z pomocy doświadczonych pełnomocników, którzy pomogą Ci w zgłoszeniu szkody, przygotowaniu dokumentacji oraz w negocjacjach i ewentualnym postępowaniu sądowym. Zgłoś się do naszej kancelarii, która oferuje pomoc w tym zakresie. Kancelaria Krajewska i Wspólnicy posiada doświadczenie w prowadzeniu spraw o szkody górnicze i przeprowadzi Cię przez ten proces bez zbędnego dodatkowego stresu.
Najczęściej zadawane pytania
Czy kopalnia ma obowiązek zabezpieczyć mój dom przed szkodami górniczymi?
Tak, jeśli budynek jest w trakcie budowy na terenie objętym wpływami eksploatacji górniczej, kopalnia ma obowiązek sfinansować odpowiednie zabezpieczenia. W przypadku budynków starszych, już istniejących przed ustanowieniem terenu górniczego, kopalnia nie ma obowiązku ich wcześniejszego zabezpieczania, ale odpowiada za naprawę szkód, które powstaną w wyniku eksploatacji.
Kto płaci za zabezpieczenia budynków przed szkodami górniczymi?
Koszty zabezpieczeń nowych budynków ponosi przedsiębiorca górniczy, czyli kopalnia. Dotyczy to zabezpieczeń wykonywanych jeszcze na etapie budowy, zgodnie z prognozami wpływów eksploatacji górniczej.
Co zrobić, jeśli mój starszy budynek został uszkodzony przez kopalnię?
Możesz żądać naprawy szkody lub odszkodowania od kopalni. Odpowiedzialność kopalni wynika z zasady ryzyka – jeśli szkoda powstała w wyniku działalności górniczej, masz prawo domagać się rekompensaty.
Czy muszę udowodnić, że szkoda powstała przez kopalnię?
Tak, konieczne jest wykazanie związku przyczynowego między ruchem zakładu górniczego a powstałą szkodą. Jeśli jednak szkoda wystąpiła na terenie wpływów eksploatacji, orzecznictwo sądowe przyjmuje domniemanie tego związku, a to kopalnia musi udowodnić, że szkoda nie jest skutkiem jej działalności.