Pękająca ściana, zapadający się fragment podwórka, wilgoć pojawiająca się znikąd – w Zabrzu, mieście z ponad dwustuletnią historią górnictwa, takie zniszczenia rzadko są przypadkiem. Zanim jednak zgłosisz szkodę, warto wiedzieć, że w różnych częściach miasta odpowiada za nią inny podmiot. Wyjaśniamy, jak ustalić właściwego adresata wniosku i jak wygląda droga do odszkodowania.
Kto odpowiada za szkody górnicze w Zabrzu?
To pytanie w Zabrzu nie ma jednej odpowiedzi – zależy od tego, w której części miasta znajduje się Twoja nieruchomość i jaka kopalnia prowadziła tam eksploatację.
Część miasta leży w granicach obszaru górniczego kopalni Sośnica, należącej do Polskiej Grupy Górniczej (PGG). Kopalnia ta wciąż aktywnie wydobywa węgiel.
Inny fragment miasta – zwłaszcza dzielnice historycznie związane z górnictwem – znajdował się w zasięgu oddziaływania kopalni Bielszowice, która przez ponad sto lat prowadziła wydobycie na terenie trzech miast: Rudy Śląskiej, Zabrza i Mikołowa. W czerwcu 2026 roku zakończyło się tam wydobycie węgla, a zakład wszedł w kilkuletni proces wygaszania działalności w ramach PGG – to jednak nie oznacza, że przestał istnieć jako podmiot odpowiedzialny za wcześniej wyrządzone szkody górnicze.
Trzecim podmiotem, z którym mogą mieć do czynienia mieszkańcy Zabrza, jest Spółka Restrukturyzacji Kopalń (SRK). To do niej trafiła zlikwidowana w 2016 roku kopalnia Makoszowy, której proces likwidacji zakończył się formalnie pod koniec 2022 roku. Niemniej – SRK jako następca prawny wciąż odpowiada za szkody górnicze powstałe w wyniku wcześniejszej eksploatacji.
Jak ustalić właściwy adres do zgłoszenia szkody w Zabrzu?
Przed złożeniem wniosku, warto sprawdzić, który zakład górniczy prowadził lub prowadzi eksploatację pod Twoją nieruchomością. W razie wątpliwości możesz też zwrócić się bezpośrednio do zakładu z prośbą o potwierdzenie, czy dany teren znajduje się w zasięgu jego oddziaływania.
Jeśli szkoda dotyczy terenu dawnej kopalni Makoszowy – wniosek skierować należy do Spółki Restrukturyzacji Kopalń jako następcy prawnego.
Jaka jest podstawa prawna odpowiedzialności kopalni?
Podstawą jest ustawa Prawo geologiczne i górnicze. Zgodnie z nim przedsiębiorca górniczy ma obowiązek naprawić szkodę wyrządzoną ruchem zakładu górniczego.
Odpowiedzialność ta oparta jest na zasadzie ryzyka. Nie trzeba więc wykazywać winy kopalni ani udowadniać jej zaniedbań – wystarczy, że wykazać związek przyczynowy między szkodą a prowadzoną w okolicy eksploatacją węgla.
Jakie szkody górnicze można zgłosić w Zabrzu?
Skutki eksploatacji górniczej w Zabrzu przybierają różne formy, w zależności od tego, co znajduje się na danej nieruchomości.
- Uszkodzenia budynków: pęknięcia ścian, stropów i fundamentów, przechylenia konstrukcji, rysy na elewacji.
- Deformacje terenu: zapadnięcia gruntu, pochylenie ogrodzenia, nierówności na podjeździe czy w ogrodzie.
- Problemy z wodami gruntowymi: podtopienia, wilgoć w piwnicach, zmiany poziomu wód po zakończeniu odwadniania terenu przez zlikwidowaną kopalnię.
Jak wygląda procedura zgłoszenia szkody górniczej?
Niezależnie od tego, czy adresatem jest PGG, czy SRK, ogólny schemat postępowania jest podobny.
Należy złożyć pisemny wniosek o naprawienie szkody górniczej do właściwego zakładu górniczego lub SRK, opisując rodzaj i zakres uszkodzeń oraz dołączając dokumentację zdjęciową. Po jego rozpatrzeniu przeprowadzane są oględziny nieruchomości – wpływ na nieruchomość, z których sporządzany jest protokół. Na tej podstawie podmiot odpowiedzialny może zaproponować naprawę rzeczową albo odszkodowanie pieniężne.
Jeśli nie zgadzasz się z propozycją, możesz przedstawić własne dowody – na przykład niezależną wycenę kosztów naprawy – i negocjować warunki ugody. Gdy porozumienie nie zostanie osiągnięte, sprawę można skierować do sądu, a podstawą naprawienia szkody górniczej staje się wtedy prawomocny wyrok.
Ile czasu masz na zgłoszenie szkody?
Roszczenie o naprawienie szkody górniczej przedawnia się po 5 latach – ale nie od dnia jej powstania, tylko od dnia, w którym dowiedziałeś się o szkodzie.
Ma to szczególne znaczenie w Zabrzu, gdzie część szkód wiąże się z terenami po dawno zlikwidowanych kopalniach. Nawet jeśli wydobycie w danym miejscu zakończyło się już jakiś czas temu, a pierwsze pęknięcia zauważyłeś dopiero teraz – wciąż masz prawo dochodzić odszkodowania od aktualnie odpowiedzialnego podmiotu.
Komentarz eksperta
„W Zabrzu problem polega często nie na tym, czy szkoda jest górnicza, ale do kogo w ogóle się zwrócić – bo teren mógł zmienić właściciela odpowiedzialnego za szkody w ciągu ostatnich lat. Zanim złożysz wniosek, warto to sprawdzić, żeby nie stracić czasu na korespondencję z niewłaściwym adresatem” – zwracają uwagę prawnicy zajmujący się tego typu sprawami na Górnym Śląsku.
Autor artykułu: adwokat Izabela Kulawik
Najczęstsze pytania:
Do kogo zgłosić szkodę górniczą, jeśli nie wiem, która kopalnia działała pod moją nieruchomością?
Możesz zwrócić się o taką informację bezpośrednio do PGG lub do SRK – obie spółki dysponują danymi o granicach obszarów górniczych i historii eksploatacji w danym rejonie Zabrza.
Czy mam prawo do odszkodowania, jeśli szkodę wyrządziła kopalnia zlikwidowana?
Tak. Zamknięcie kopalni nie kończy jej odpowiedzialności – przejmuje ją następca prawny, a termin przedawnienia liczy się od dnia, w którym dowiedziałeś się o szkodzie, nie od dnia jej powstania.
Czy zakończenie wydobycia w kopalni Bielszowice oznacza, że nie mogę już zgłaszać tam szkód?
Nie. Zakończenie wydobycia w czerwcu 2026 roku rozpoczęło jedynie proces wygaszania zakładu w ramach PGG, który potrwa kilka lat – spółka nadal odpowiada za szkody wyrządzone wcześniejszą eksploatacją na tym terenie.