Osoby poszkodowane w wypadkach bardzo często zadają pytanie: ile należy się zadośćuczynienia? Odpowiedź nie jest jednak prosta, ponieważ wysokość świadczenia nie wynika z ustawowego cennika ani sztywnego przelicznika. Każda sprawa oceniana jest indywidualnie, a sąd lub ubezpieczyciel powinien uwzględnić rzeczywisty rozmiar krzywdy poszkodowanego.
W praktyce rozbieżności pomiędzy oczekiwaniami poszkodowanych a propozycjami ubezpieczycieli bywają znaczne. Często pierwsza wypłacona kwota nie odzwierciedla faktycznych skutków zdrowotnych ani wpływu urazu na codzienne życie. Dlatego zrozumienie zasad ustalania wysokości zadośćuczynienia ma istotne znaczenie dla właściwej oceny roszczenia.
Czym jest zadośćuczynienie?
Zadośćuczynienie to świadczenie pieniężne mające rekompensować krzywdę niemajątkową, czyli cierpienia fizyczne i psychiczne wynikające z uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia albo śmierci osoby bliskiej.
W odróżnieniu od odszkodowania nie służy ono zwrotowi konkretnych wydatków czy strat finansowych. Odszkodowanie obejmuje między innymi koszty leczenia, rehabilitacji czy utraconych dochodów. Zadośćuczynienie ma natomiast rekompensować skutki, których nie sposób wycenić w sposób ścisły – ból, ograniczenie sprawności, traumę, utratę komfortu życia czy długotrwałe cierpienie.
Podstawę prawną roszczenia stanowi przede wszystkim art. 445 § 1 Kodeksu cywilnego w przypadku uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, a w określonych sytuacjach również art. 446 § 4 Kodeksu cywilnego dotyczący krzywdy po śmierci osoby bliskiej.
Czy istnieje tabela wysokości zadośćuczynienia?
W praktyce wiele osób zakłada, że wysokość świadczenia zależy od rodzaju urazu według określonego taryfikatora. Takie przekonanie jest jednak błędne.
Polskie przepisy nie przewidują oficjalnej tabeli określającej wysokość zadośćuczynienia za konkretne obrażenia. Nie istnieje również ustawowy przelicznik wskazujący, jaka kwota odpowiada określonemu procentowi uszczerbku na zdrowiu.
Zakłady ubezpieczeń często posługują się wewnętrznymi tabelami pomocniczymi albo procentowym określeniem trwałego uszczerbku, jednak dokumenty te nie mają charakteru wiążącego dla sądu. Stanowią wyłącznie jeden z elementów oceny sytuacji poszkodowanego.
W praktyce dwie osoby z pozornie podobnym urazem mogą otrzymać zupełnie różne świadczenia, jeżeli skutki zdarzenia wpłynęły na ich życie w odmienny sposób.
Co wpływa na wysokość zadośćuczynienia?
Przy ustalaniu wysokości świadczenia analizowany jest przede wszystkim rzeczywisty rozmiar krzywdy.
Znaczenie ma intensywność cierpień fizycznych oraz czas ich trwania. Ocenie podlega przebieg leczenia, liczba zabiegów, konieczność hospitalizacji, rehabilitacji oraz stopień bólu towarzyszącego urazowi. Inaczej oceniana będzie krótkotrwała kontuzja, a inaczej wielomiesięczne leczenie zakończone trwałymi ograniczeniami.
Istotne pozostają również cierpienia psychiczne. Wypadki komunikacyjne, błędy medyczne czy ciężkie urazy często prowadzą do stanów lękowych, depresji, zaburzeń adaptacyjnych albo trwałego obniżenia komfortu życia. W praktyce skutki psychiczne bywają równie dotkliwe jak obrażenia fizyczne.
Duże znaczenie ma także trwałość następstw zdrowotnych. Jeżeli uraz powoduje ograniczenie sprawności, przewlekły ból, konieczność dalszego leczenia albo utratę samodzielności, wysokość zadośćuczynienia zwykle wzrasta.
Ocena obejmuje również wpływ urazu na życie zawodowe i prywatne. Istotne pozostaje, czy poszkodowany utracił możliwość wykonywania pracy, uprawiania sportu, realizowania wcześniejszych aktywności albo pełnienia ról rodzinnych.
Czy procent uszczerbku na zdrowiu ma znaczenie?
Tak, ale nie decydujące.
W praktyce procent trwałego uszczerbku na zdrowiu stanowi jedynie element pomocniczy przy ocenie rozmiaru szkody. Nie istnieje prosty mechanizm polegający na mnożeniu określonego procentu przez ustaloną kwotę.
Przykładowo 10% uszczerbku może mieć zupełnie inne znaczenie dla osoby wykonującej pracę fizyczną niż dla osoby pracującej wyłącznie biurowo. Ten sam uraz może powodować różne ograniczenia w zależności od wieku, zawodu i stylu życia poszkodowanego.
Z tego względu sądy coraz częściej odchodzą od schematycznej oceny i koncentrują się na rzeczywistych skutkach zdrowotnych.
Dlaczego propozycje ubezpieczycieli bywają zaniżone?
W praktyce zakłady ubezpieczeń często
W praktyce częstym problemem są zbyt niskie propozycje świadczeń przedstawiane na etapie postępowania likwidacyjnego.
Powodem bywa niepełna dokumentacja medyczna, zbyt wczesna ocena skutków zdrowotnych albo nieuwzględnienie konsekwencji psychicznych zdarzenia. Zdarza się również, że ubezpieczyciel opiera ocenę wyłącznie na dokumentacji z początkowego etapu leczenia, pomijając dalsze następstwa zdrowotne.
Z tego względu zaakceptowanie pierwszej propozycji nie zawsze jest rozwiązaniem korzystnym. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy pod kątem pełnego zakresu krzywdy.
Czy można uzyskać wyższe zadośćuczynienie po czasie?
W określonych przypadkach tak.
Jeżeli po zakończeniu postępowania ujawnią się nowe skutki zdrowotne albo okaże się, że wcześniejsza ocena szkody była niepełna, możliwe może być dochodzenie dalszych roszczeń.
Dotyczy to szczególnie urazów neurologicznych, ortopedycznych oraz następstw psychicznych, które ujawniają się dopiero po miesiącach lub latach od zdarzenia.
Kluczowe znaczenie ma jednak analiza dokumentacji medycznej oraz terminów przedawnienia roszczeń.
Jak ustalana jest wysokość zadośćuczynienia – najważniejsze wnioski
Nie istnieje uniwersalny wzór pozwalający wyliczyć wysokość zadośćuczynienia. Każda sprawa oceniana jest indywidualnie, a decydujące znaczenie ma rzeczywisty rozmiar krzywdy poszkodowanego.
Znaczenie mają nie tylko obrażenia fizyczne, lecz również cierpienia psychiczne, długość leczenia, trwałość następstw zdrowotnych oraz wpływ zdarzenia na codzienne funkcjonowanie.
W praktyce wysokość świadczenia powinna odpowiadać rzeczywistym skutkom wypadku, a nie wyłącznie procentowemu uszczerbkowi na zdrowiu czy uproszczonym wyliczeniom stosowanym przez ubezpieczycieli.
Autor artykułu: radca prawny Ewelina Madej
Pytania, jakie najczęściej zadają nasi Klienci:
Czy istnieje tabela zadośćuczynienia za konkretne urazy?
Nie. W polskim prawie nie funkcjonuje oficjalny taryfikator określający wysokość zadośćuczynienia za określone obrażenia.
Czy procent uszczerbku decyduje o wysokości świadczenia?
Nie wprost. Jest to jeden z elementów pomocniczych, ale kluczowe znaczenie ma rzeczywisty wpływ urazu na życie poszkodowanego.
Czy można otrzymać wyższe zadośćuczynienie niż proponuje ubezpieczyciel?
Tak. W wielu sprawach możliwe jest dochodzenie wyższych kwot, jeżeli pierwotna propozycja nie odpowiada rzeczywistemu rozmiarowi krzywdy.